Trung Quốc không kiểm duyệt: Nguồn cơn đằng sau vụ tấn công các hãng phương Tây tại Trung Quốc

0
112
Chúng ta đều nghĩ rằng người phương Tây đã khôn ngoan khi tới kinh doanh ở Trung Quốc. Họ rất được tôn trọng, các doanh nhân phương Tây được chào đón với vòng tay rộng mở,.v.v.. Nhưng thực tế lại khác xa.
Chúng ta đều nghĩ rằng người phương Tây đã khôn ngoan khi tới kinh doanh ở Trung Quốc. Họ rất được tôn trọng, các doanh nhân phương Tây được chào đón với vòng tay rộng mở,.v.v.. Nhưng thực tế lại khác xa.
Các công ty phương Tây mấy tháng gần đây đã gặp nhiều khó khăn tại Trung Quốc khi trở thành nạn nhân của chiến dịch tăng cường đàn áp chống độc quyền do chính quyền Chủ tịch Tập Cận Bình chỉ đạo với những đợt thanh tra bất thình lình, chất vấn và xử phạt…

Ít nhất 30 doanh nghiệp nước ngoài đã phải chịu trận, trong đó có cả những hãng lớn như Microsoft, JP Morgan Chase, và nhà sản xuất dược Anh quốc GlaxoSmithKline. Giới chức Trung Quốc cho hay, họ đang hành động chiểu theo một đạo luật chống độc quyền năm 2008. Tuy nhiên những doanh nghiệp phương Tây và các tổ chức kinh doanh như Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Trung Quốc đều chung cảm nhận, những cuộc thanh tra như trên không mấy liên quan tới luật pháp.

Mọi việc đều xoay quanh Quan Hệ (Quanxi)

Vậy tại sao điều này lại đang xảy ra đối với các công ty Tây Phương? Có một thông lệ rất quan trọng khi làm ăn tại Trung Quốc mà hầu hết người Tây phương chưa thực sự thấu hiểu đó là: Guanxi (mối quan hệ). Cũng giống như chính trị ở Trung Quốc, doanh nghiệp nước này được điều khiển bởi những mối quan hệ cá nhân lớn mà bạn có (Big Guanxi). Nói tới làm ăn, bạn không thể thiếu mạng lưới cá nhân của mình, bao gồm những người bạn biếu xén hay hỗ trợ gì đó và đổi lại họ là chỗ dựa khi cần.

Nếu quan hệ tốt, bạn sẽ có tất cả. Dĩ nhiên là để có được mối quan hệ tối ưu, bạn sẽ phải bôi trơn cỗ máy với những khoản hối lộ lúc này lúc khác để đổi lấy điều mình cần, luôn phải tìm kiếm và gầy dựng các mối quan hệ hữu dụng cho bản thân… đó chính là cách duy nhất để có thể làm ăn tại Trung Quốc.

Liệu có phải những doanh nghiệp phương Tây kể trên gặp rắc rối vì tội hối lộ và tham nhũng? Điều hay ho nằm ở chỗ đó không phải là lý do thực sự gây ra khó khăn cho họ. Những công ty này bị chính quyền “hỏi thăm” vì những thứ như vi phạm luật định giá và thống trị thị trường.

Có đủ mọi cớ để biện minh cho hành động này của chính quyền Trung Quốc: nhằm bảo vệ doanh nghiệp nội địa hay kiểm soát giá cả trong những lĩnh vực nhạy cảm về chính trị. Người ta suy đoán, các quan chức Trung Quốc sẽ tăng cường sử dụng những công cụ điều tiết đang rất phổ biến ở nhiều nước khác nhằm kiểm soát thị trường theo hướng có lợi cho quốc gia này.

Phòng Thương mại Mỹ vừa cho ra báo cáo, cơ quan điều tra chống độc quyền Trung Quốc hoạt động “không theo quy định nào cả, khiến những giám đốc chi nhánh đặt tại đây khó mà dự đoán hay thích ứng theo”. Nói cách khác, họ không biết chuyện gì đang xảy ra.

Có thể có một sự thật ẩn giấu đằng sau những sự kiện này. Tuy nhiên các doanh nghiệp phương Tây đang bỏ qua một bức tranh toàn cảnh hơn: rất nhiều công ty nước ngoài trở thành mục tiêu vì có mối quan hệ chặt chẽ với cựu trùm lãnh đạo Đảng Giang Trạch Dân, người đứng đầu phe đối lập chính trị trong cuộc chiến sinh tử với ông Tập Cận Bình.

Chủ tịch Tập đã tạo dấu ấn cho mình trong chiến dịch chống tham nhũng mà chỉ nhắm mục tiêu vào hầu hết các tay chân thân tín của Giang Trạch Dân. Đối tượng bị thanh trừng gần đây nhất là cựu trùm an ninh nội địa Chu Vĩnh Khang và bậc thầy về gián điệp của Trung Quốc là Mã Kiến. Chiến dịch chống độc quyền này chỉ là một mặt trận khác trong cuộc chiến của ông tập chống lại Giang Trạch Dân cùng các đồng minh chính trị. Nó nhằm mục đích loại bỏ hậu thuẫn tài chính cho phe ông Giang, và các công ty phương Tây vô tình đã bị vướng vào sự việc này.

Trường hợp của Microsoft

Lấy Microsoft làm ví dụ. Năm 2007, Bill Gates đã khá lạc quan về triển vọng của Microsoft tại Trung Quốc. Ông Gates từng tuyên bố, “chúng ta có một vị trí tuyệt vời ở Trung Quốc và sẽ thấy được mức tăng trưởng lớn mỗi năm trong 5 năm tới”.

Lần đầu tiên Bill Gates đến Trung Quốc vào năm 1994 và đã gặp lãnh tụ khi đó là Giang Trạch Dân. Diễn biến cuộc hội ngộ không mấy xuôn xẻ khi cựu lãnh đạo Giang khuyên Chủ tịch Gates nên tìm hiểu thêm về văn hóa Trung Quốc với thái độ không mấy hài lòng. Bill Gates đã cố gắng thăm Bắc Kinh lần nữa vào năm 1995, cùng vợ và nhà tài phiệt Warren Buffett. Ông Giang đã mời họ đến một khu nghỉ mát và đưa ra “lời khuyên của bậc cha chú”, theo truyền thông Trung Quốc.

Vào tháng 02/2003, ông Gates và ông Giang đã gần gũi hơn nhiều. Trong một cuộc họp được công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng, hai người đã chuyện trò suốt 45 phút, quá thời gian dự kiến, trên tinh thần như những “bằng hữu thân thiết” khi trao đổi về con cái. Theo cuốn sách “Guanxi (Nghệ thuật Quan hệ): Microsoft, Trung Quốc và kế hoạch của Bill Gates để dành chiến thắng trên con đường phía trước” ông Gates đã cố gắng giải thích về thị trường chứng khoán cho Chủ tịch Giang, và sau đó gọi vị cựu lãnh đạo là “nhà tư bản đích thực”.

Nói tới con trai của ông Giang, có Giang Miên Hằng cuối cùng đã thành công khi bắt tay làm ăn với Microsoft. Ông Miên Hằng sở hữu 50% cổ phần của trang web MSN tại Trung Quốc thông qua công ty của mình là Shanghai Alliance Investment.

Cựu Chủ tịch Giang và Microsoft còn có kết nối khác ở Tập đoàn Dầu khí quốc gia Trung Quốc, từng dưới quyền điều hành bởi quan chức vừa bị thanh trừng Chu Vĩnh Khang. Tập đoàn nhà nước này đã sử dụng dịch vụ thư điện tử của Microsoft, tuy nhiên năm nay lại chuyển sang một nhà cung cấp địa phương. Sự thay đổi đó xảy ra sau một cuộc thăm viếng đột xuất của gần 100 thanh tra tại 4 văn phòng riêng biệt của Microsoft hồi tháng 7/2014, yêu cầu kiểm tra một loạt hợp đồng và hồ sơ tài chính, thư điện tử, thông tin liên lạc và cuối cùng buộc tội doanh nghiệp trốn khoản thuế 140 triệu USD.

Công ty tư vấn Accenturecho Microsoft tại Đại Liên, thành trì vững chắc một thời cho phe ông Giang, cũng bị đột kích.

Tất nhiên không phải tất cả những thành tựu mà Microsoft đạt được ở Trung Quốc là nhờ vào ảnh hưởng của Giang Trạch Dân. Bản thân Microsoft cũng đã phải cắt giảm tối đa mức giá bán, như cung cấp phiên bản Windows plus Office với chi phí chỉ có 3 USD cho giới sinh viên, bỏ qua nhiều vụ vi phạm bản quyền, và kí kết nhiều giao dịch cung cấp phần mềm với chính quyền Trung Quốc. Microsoft thường được xem là một bài học về thành công ở Trung Quốc với khởi đầu tồi tệ do ứng xử vụng về của mình, nhưng đã xoay chuyển tình hình ngay sau đó.

Cũng giống nhiều công ty Tây Phương, Microsoft chắc chắn chưa hiểu hết những điều thầm kín không được hé lộ ở Trung Quốc. Chắc chắn Bill Gates đã gặp gỡ với Tập Cận Bình. Ông cũng từng tới thăm cựu lãnh đạo Hồ Cẩm Đào, đối thủ của Giang Trạch Dân, thậm chí mời được ông Hồ đến ăn tối tại tư gia. Tuy nhiên, không giống như ở Hoa Kỳ, nơi bạn có thể gặp cựu Tổng thống George W. Bush rồi bốn năm sau lại trò chuyện cùng Tổng thống Barack Obama, một điều ai cũng cho là hết sức bình thường.

Chính là do hai từ guanxi mà các công ty phươngTây phải nghĩ sâu xa hơn. Bill Gates có thể ngồi đối diện ông Tập Cận Bình và nghĩ, “thật tuyệt khi tôi đã gặp được lãnh đạo Trung Quốc. Chắc hẳn sẽ rất thuận lợi cho công việc làm ăn”. Tuy nhiên Chủ tịch Tập lại quan niệm rằng, “ông đã nhờ kẻ thù của tôi để vào được Trung Quốc”. Về cơ bản ông Gates sẽ không bao giờ có thể gột rửa hoàn toàn cái tiếng “từng quan hệ với ông Giang”.

Thêm vài ví dụ khác

Chuyện xảy ra cũng tương tự với các công ty khác.

Qualcomm là một tập đoàn viễn thông có trụ sở tại California. Trong giai đoạn từ năm 2012-2013, ngay trước màn mở đầu cho sự sụp đổ ngoạn mục của phe cánh Giang Trạch Dân, gần một nửa doanh thu hãng này đến từ Trung Quốc.

Thời kỳ đầu, Qualcomm cũng gặp trắc trở khi muốn vào Trung Quốc, vì vậy vào cuối thập niên 90, hãng đã nhờ cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton đích thân làm cầu nối để nói chuyện với ông Giang Trạch Dân. Giờ đây, các nhà điều tra chống độc quyền đã tấn công Qualcomm với nhiều khoản phạt nặng nề, đồng thời buộc hãng phải giảm lệ phí cấp phép ủy quyền.

Ngành công nghiệp ô tô cũng không nằm ngoài cuộc. Ông Giang đi lên từ Tập đoàn quốc doanh First Auto Works (FAW) tại Trường Xuân. Con trai Giang Miên Hằng lại tiếp tục nắm quyền điều hành một tập đoàn sản xuất ô tô lớn của Trung Quốc là Tổng công ty Công nghiệp Chế tạo Xe hơi Thượng Hải (SAIC). Tập đoàn này liên doanh với General Motors, Volkswagen (Audi), và thông qua các công ty con của Mercedes-Benz. Năm mươi lãnh đạo của FAW đã bị điều tra trong chiến dịch chống tham nhũng của ông Tập, và tất cả những hãng chế tạo xe hơi nước ngoài gắn liền với SAIC cũng được cơ quan điều tra thăm hỏi, một số bị phạt về vấn đề giá cả.

Cuộc tấn công của ông Tập đối với phe cánh của ông Giang không chỉ nhắm vào các công ty nước ngoài thông qua chiến dịch chống độc quyền. Ngay cả các phòng ban phụ trách chiến dịch chống độc quyền cũng bị tấn công.

Có ba cơ quan chịu trách nhiệm điều tra: Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia (NDRC), Bộ Công Thương, Cục Quản lý Nhà nước về Công nghiệp và Thương mại. Các thành viên thuộc phe cánh của ông Giang trong NDRC và Bộ Công Thương đã bị thanh trừng trước khi bắt đầu chiến dịch điều tra chống độc quyền. Những cơ quan từng được coi là lực lượng bảo vệ cho sự hưng thịnh của phe cánh Giang Trạch Dân, giờ quay lại tấn công họ.

Cựu phó chủ tịch Lưu Tiến Namcủa NDRC, người bảo vệ tài chính một thời cho phe cánh ông Giang, đã bị kết án vì tội nhận hối lộ, tịch biên toàn bộ tài sản và chịu án tù chung thân.

Vì vậy, bài học rút ra từ câu chuyện này là bạn nên thận trọng khi thiết lập quan hệ ở Trung Quốc.

Ông Giang và thân tín không phải là những người tốt đẹp gì, nhưng họ từng nắm quyền trong nhiều năm. Và với cách vận hành của Đảng Cộng sản, bạn khó có thể liên minh với một nhân vật nào không tiềm ẩn nguy cơ đem lại rủi ro cho bạn trong tương lai.

Như trường hợp của Thủ tướng Canada Stephen Harper, người từng gặp quan chức Bạc Hy Lai đầy lôi cuốn của Trung Quốc, nhưng sau đó vị lãnh đạo này đã bị thanh trừng.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, Trung Quốc đã trở thành một xã hội vô cùng phức tạp. Các doanh nghiệp phương Tây mù quáng trượt chân vào thị trường này có thể đã nhận ra tình thế “cá nằm trên thớt” của mình, thậm chí còn không hiểu được lý do tại sao. Vì vậy, điều quan trọng nhất là cần phải có được những thông tin chân thực.

Biên dịch từ China Uncensored

Facebook Comments

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

*