Khảo cổ công nghệ cao và ứng dụng tuyệt vời trong hành trình khám phá

0
3
khảo cổ công nghệ cao
hiếc quan tài bằng vàng của vua Tutankhamun trong căn phòng chôn cất của ông tại Thung lũng các vị Vua, gần Luxor,cách Cairo, Ai Cập 310 dặm về phía nam, ngày 28 tháng 11, 2015. Quét rada trong ngôi mộ của vua Tutankhamun ở Thung lũng các vị Vua Ai Cập chỉ dẫn đến một căn phòng bí ẩn, khả năng báo trước sự khám phá ra nơi an nghỉ của Nữ hoàngNefertiti. (Khaled Desouki / AFP / Getty Images)

Khảo cổ công nghệ cao đã và đang đóng góp không nhỏ vào công cuộc khám phá những bí ẩn của các nền văn minh cổ đại, từ đài cự thạch Stonehenge cho tới ngôi mộ bí mật của nữ hoàng Ai Cập Nefertiti.

Chiếc quan tài bằng vàng của vua Tutankhamun trong căn phòng chôn cất của ông tại Thung lũng các vị Vua, gần Luxor,cách Cairo, Ai Cập 310 dặm về phía nam, ngày 28 tháng 11, 2015. Quét rada trong ngôi mộ của vua Tutankhamun ở Thung lũng các vị Vua Ai Cập chỉ dẫn đến một căn phòng bí ẩn, khả năng báo trước sự khám phá ra nơi an nghỉ của Nữ hoàngNefertiti. (Khaled Desouki / AFP / Getty Images)

Một khám phá gần đây nhờ khảo cổ công nghệ cao đã thay đổi hoàn toàn quan điểm của chúng ta về một trong những địa điểm khảo cổ nổi tiếng nhất trên thế giới – ngôi mộ của vua Tutankhamun. Quét rada khu phức hợp tại Thung lũng các vị vua Ai Cập cho thấy khu vực này vẫn có thể còn các căn phòng chưa được phát hiện – thậm chí có khả năng là cả nơi an nghỉ của Nữ hoàng Nefertiti – dùcho chúng ta đã nghiên cứu ngôi mộ này trong gần 100 năm qua.

Thông thường chúng ta phấn khích với những khám phá khảo cổ học nổi tiếng, nhưng chính những nghiên cứu đang tiến hành, chậm rãi hơn mới cho thấy tiềm năng thực sự của công nghệ mới trong việc thay đổi hiểu biết của chúng ta về lịch sử.

Những phát hiện mới nhất chạm tới bí ẩn và phỏng đoán xung quanh ngôi mộ của Nữ hoàng Ai Cập Nefertiti, người đã qua đời khoảng năm 1330 TCN. Một số học giả tin rằng bà đã được táng tại một căn phòng trong ngôi mộ của người con riêngTutankhamun (được biết đến với cái tên KV62), dù rằng những người khác đã nhấn mạnh sự thận trọng đối với giả thuyết này.
Nefertiti là một nhân vật quan trọng trong Ai Cập học. Bà và chồng là Pharaoh Akhenaten đã giúp mang lại một cuộc cách mạng tôn giáo ở Ai Cập cổ đại, và thậm chí có thể bà đã cai trị đất nước trong một thời gian ngắn sau khi chồng bà chết. Nhưng chúng ta có rất ít thông tin chắc chắn về cuộc sống hay cái chết của bà và di hài của bà cũng chưa bao giờ được tìm thấy. 
Vì vậy việc phát hiện ra ngôi mộ của bà có thể là công cụ tiết lộ thêm nhiều về giai đoạn quan trọng này trong lịch sử, thậm chí thay đổi quan điểm của chúng ta về mức độ quan trọng và quyền lực của bà. Nicholas Reeves, giám đốc của cuộc nghiên cứu nhận định rằng kích thước và bố cục của KV62 nói lên rằng có thể ban đầu nó được thiết kế cho một nữ hoàng. Sau khi đánh giá lại mối quan hệ giữa Nefertiti và Tutankhamun, ông lại có sự hứng thú đối với ngôi mộ này nên ông đã sử dụng khảo sát radar xuyên lòng đất (GPR) để tìm kiếm xem có căn phòng ẩn giấu nào có thể chứa hài cốt của nữ hoàng Nefertiti.

khảo cổ công nghệ cao
Quét radar xuyên lòng đất. (Đại học Southampton, ảnh do tác giả cung cấp)

Khảo cổ dưới lòng đất

Các kỹ thuật khảo sát địa vật lý được sử dụng để nghiên cứu ngôi mộ đã được áp dụng trong khảo cổ học từ những năm 1970. GPR là việc phát sóng radar điện từ thông qua một cấu trúc và đo xem mất bao lâu thì các vật thể khác nhau và các yếu tố cấu thành được phản ánh.  Các vật liệu khác nhau sẽ phản ánh ra sóng radar ở các tốc độ khác nhau nên có thể sử dụng thông tin này để xây dựng một bản đồ cấu trúc 3D. Đối với KV62, bản đồ cho thấy có những khoảng không phía ngoài các bức tườngdựng đứng của ngôi mộ, mà có thể là một căn phòng ngoài chưa được khám phá.

Vấn đề của các cuộc khảo sát như này là sự kỳ vọng cao từ những kết luận ban đầu được công bố có thể không khớp với thực tế những phát hiện sau đó. Các dữ liệu thường có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Chẳng hạn như những chỗ vỡ và nứt tự nhiên trên tảng đá có thể tạo ra những phản ứng tương tự như các căn phòng chưa được khám phá. Quét radar trên khu vực tường tương đối nhỏ có thể khó đưa ra kết quả cho toàn bộ khu vực rộng lớn.

Bằng cách thu thập đủ loại dữ liệu, chúng ta có thể dần dần xây dựng lên một bức tranh rõ ràng hơn về lịch sử của một khu vực. Dù không kịch tính như việc phát hiện ra một ngôi mộ bị lãng quên nhưng quá trình sử dụng công nghệ để từng bước nghiên cứu một địa điểm có thể một cách trực tiếp và gián tiếp thay đổi đáng kể quan điểm của chúng ta về địa điểm này hoặc những người có liên quan.

Những kỹ thuật địa vật lý khác thường được sử dụng để nghiên cứu các địa điểm ngoài trời hoặc phong cảnh hơn. Trắc từ học đo sự biến đổi trong từ trường Trái đất gây nên bởi nhiều hình thái chất liệu khảo cổ chôn vùi dưới đất, từ những vật liệu đốt lửa như lò nung tới những vật liệu xây dựng và hào. Điện trở tiếp đất đo dòng điện đi xuyên qua đất dễ dàng như thế nào. Cácđặc điểm như tường, gạch lát và đống đổ nát có điện trở cao trong khi đó các hào và hố thường có điện trở thấp hơn. 

khảo cổ công nghệ cao
Danh thắng bí ẩn (Dự án bãi đá Stonehenge bí ẩn LBIArchPRO)

Khám phá bãi đá Stonehenge

Chẳng hạn như đưa các kỹ thuật như vậy sử dụng tại Stonehenge đã hoàn toàn thay đổi cách chúng ta suy nghĩ về việc danh thắng này đã được sử dụng như thế nào, và các hình thức thờ cúng được sử dụng trong xã hội thời kỳ đồ đá. Trước khảo sátnày, người ta chỉ nghĩ đến một mớ các công trình tưởng niệm nghi lễ xung quanh di tích còn lại của Stonehenge, nghĩa là các nhà khảo cổ không thể dễ dàng đánh giá danh thắng này được sử dụng để làm gì.

Cuộc khảo sát địa vật lý đã vén màn hàng trăm các đặc điểm khảo cổ, trong đó có 17 di tích nghi lễ lớn. Lần đầu tiên các nhà khảo cổ đã có thể vạch ra từng di tích có thể được chôn tại danh thắng này, bao gồm cả bãi đá, các hố, gò mộ và hào. Điều này có nghĩa là chúng ta bắt đầu có thể đánh giá đầy đủ về sự sắp xếp của danh thắng nghi lễ này. Ví dụ, các di tích mới cho thấy sự sắp xếp theo thiên văn học mà trước đây chúng ta không biết đến hoặc chỉ nhận ra một phần.  

khảo cổ công nghệ cao
Du khách và khách du lịch đi bộ xung quanh di tích cổ tại Stonehenge ở Wiltshire, Anh, vào ngày 02 tháng 3 năm 2012. (Matt Cardy / Getty Images)

Công trình khảo sát địa vật lý tương tự tại Ostia Antica ở Ý đã hoàn toàn thay đổi lý thuyết của chúng ta về cách bố trí của thành phố này và bến cảng của nó. Một cuộc khảo sát bằng từ kế đã được tiến hành tại khu vực giữa Portus và Ostia trong khoảng thời gian năm 2008 và 2011, phát hiện ra sự hiện diện của các nhà kho chôn vùi dưới đó và các cấu trúc liên quan. Chúng được bao bọc bởi một dãy tường phòng thủ, cho thấy phạm vi của thành phố cổ bao gồm cả các bờ con sông Tiber. Thực tế quan trọng này thay đổi quy mô tiềm năng của thành phố và làm thay đổi dự tính của chúng tôi về khu vực bến cảngcủa thành phố. Điều này cho thấy phần lớn thành phố được sử dụng để lưu trữ, có khi khiến nó thậm chí có tầm quan trọng như một cảng cho thành Rome ngay cạnh đó hơn là người ta nghĩ trước đây. 

khảo cổ công nghệ cao
Phát hiện ra di tích Sarum (Đại học Southampton, tác giả cung cấp)

Một cuộc khảo sát đang diễn ra tại Old Sarum ở Wiltshire nước Anh nghiên cứu khu vực pháo đài trên đồi thời Đồ đồng và thị trấn thời Trung cổ. Sử dụng đồng thời cả GPR, trắc địa từ và điện trở tiếp đất đã phát hiện ra một số lượng chưa từng cócủa các cấu trúc thời La Mã và trung cổ, sân nhỏ, và các di tích khác. Điều này chỉ ra rằng đã có một khu định cư phức hợp và lớn hơn rất nhiều tại Old Sarum từ  xa xưa hơn so với suy nghĩ trước đây. Công trình nghiên cứu tiếp theo vào năm 2016 thậm chí có thể chứng minh xác nhận về một khu định cư và cơ sở đúc tiền thời kỳ cuối Saxon tại địa điểm này.

Những khám phá này cho thấy công nghệ địa vật lý đóng một vai trò to lớn trong khảo cổ học, cả về điều tra địa điểm khảo cổ, các danh thắng cũng như các di tích nhỏ hơn như các tòa nhà nhà hay hầm mộ. Nhưng chúng ta cần phải nhìn xa hơnngoài những khía cạnh giật gân của nghiên cứu và hiểu được vai trò của nó trong bức tranh lớn hơn của sự khám phá quá khứ. 

Kristian Strutt là một nhân viên thí nghiệm và nhà nghiên cứu địa vật lý tại Đại học Southampton ở Anh. Bài viết này ban đầu được đăng trên trang The Conversation.

Biên dịch từ The Epoch Times

NO COMMENTS

LEAVE A REPLY

*